2.+Ευρετική+Αξιολόγηση

= **2.Ευρετική Αξιολόγηση** =

__Ευρετική αξιολόγηση__
Ο Jacob Nielsen και ο Rolf Molich ξεκίνησαν έρευνα το 1988 και το 1990 παρουσίασαν την "ευρετική αξιολόγηση" (heuristic evaluation). Η ευρετική αξιολόγηση είναι μια απλοποιημένη μορφή μέτρησης ευχρηστίας, η οποία έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποδοτική και αποτελεσματική μέθοδος. Αποτελεί υποκειμενική μέθοδο που στηρίζεται στην εφαρμογή 10 γνωστών κανόνων σχεδιασμού διαδραστικών συστημάτων (heuristics criteria) οι οποίοι προέκυψαν μετά από την ανάλυση που έκανε ο Nielsen σε 249 προβλήματα ευχρηστίας.

Η ευρετική αξιολόγηση γίνεται από πεπειραμένους αξιολογητές ευχρηστίας οι οποίοι δεν έχουν εμπλακεί στην ανάπτυξη του συστήματος, εργάζονται μόνοι τους για να επιτευχθεί η ανεξαρτησία της γνώμης τους και οι οποίοι πρέπει να εξετάσουν τη διεπιφάνεια χρήσης τουλάχιστον 2 φορές, ώστε μετά να συγκρίνουν τις σημειώσεις τους για το τελικό αποτέλεσμα.

Αναφέρεται κυρίως στην αξιολόγηση διασυνδέσεων ανθρώπου-υπολογιστή, όμως μια σειρά μελετών (Nielsen & Norman, 2000, Instone, 1997, Levi & Conrad, 1996) έχει δείξει ότι μπορει να προσαρμοστεί σχετικά εύκολα στην αξιολόγηση δικτυακών τόπων. Επιπλέον, η μέθοδος αυτή μπορεί να εφαρμοστεί σε διαδραστικά συστήματα ποικίλου σκοπού, ακόμα και σε πολύ αρχικά στάδια του σχεδιασμού, σε πρωτότυπα χαρτιού, σε πρωτότυπα ενδιάμεσης πιστότητας, στο τελικό σύστημα, ενώ παράλληλα, το κόστος διεξαγωγής της είναι σχετικά χαμηλό. Σύμφωνα με έρευνες του Nielsen το κόστος/όφελος της μεθόδου είναι 50/1.

Η ευρετική αξιολόγηση είναι γνωστή και ως επιθεώρηση ευχρηστίας (usability inspection) ενώ όταν χρησιμοποιούνται έως 5 αξιολογητές ονομάζεται και "εκπτωτική αξιολόγηση" (discount evaluation).

Επίσης, η αξιολόγηση αυτή, εστιάζεται σε 2 βασικά σημεία: α) στη γενική σχεδίαση των οθονών του συστήματος και β) στη ροή των διαλόγων, μηνυμάτων και ενεργειών που απαιτούνται για να γίνει μια συγκεκριμένη διεργασία.

__**Κανόνες αξιολόγησης**__
- Οι χρήστες πρέπει να είναι πάντα ενήμεροι από το σύστημα για το τι συμβαίνει με καταλληλη ανάδραση και σε εύλογο χρόνο. - Οι χρήστες θα πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζουν πού βρίσκονται και πού μπορούν να πάνε στη συνέχεια. - Επίσης οι χρήστες πρέπει να ενημερώνονται από το σύστημα για την επιτυχία ή την αποτυχία των αποστολών δεδομένων.
 * **Ενημέρωση για την κατάσταση του συστήματος.**

- Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στη διεπιφάνεια χρήσης θα πρέπει να είναι απλή. - Οι πληροφορίες που δίνει το σύστημα θα πρέπει να είναι λέξεις, φράσεις και έννοιες στο χρήστη αντί για τεχνικούς όρους προσανατολισμένους στο σύστημα. - Ακόμα, οι πληροφορίες θα πρέπει να εμφανίζονται με φυσική και λογική σειρά. - Επιπλέον το σύστημα θα πρέπει να παρέχει καθαρά σύμβολα και μεταφορές.
 * **Αντιστοίχηση συστήματος-πραγματικού κόσμου**

- Σε περίπτωση επιλογής λάθος λειτουργίας από τους χρήστες, γεγονός που αποτελεί συχνό φαινόμενο θα πρέπει να υπάρχουν καθαρές έξοδοι. π.χ. κουμπί για την κεντρική σελίδα σελίδα, υποστήριξη undo/redo.
 * **Ελευθερία και έλεγχος από το χρήστη**

- Στο μοντέλο πλοήγησης και στη δόμηση της σελίδας πρέπει να υπάρχει συνέπεια, δηλαδή παρόμοιες ή ίδιες δράσεις πρέπει να εκτελούνται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε μέρος του συστήματος. - Επίσης, θα πρέπει να υπάρχει κώδικας, συμβατός με τους φυλλομετρητές.
 * **Συνέπεια και συνέχεια και χρήση στάνταρ**

- Δεν πρέπει να υπάρχουν σύνδεσμοι που δεν οδηγούν πουθενά. - Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος της εγκυρότητας των δεδομένων πριν αποσταλούν στον εξυπηρετητή. - Βασικός παράγοντας για την αποφυγή λαθών είναι ο προσεκτικός σχεδιασμός, που έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της κακής χρήσης του συστήματος και επίσης εμποδίζει την εμφάνιση οποιουδήποτε προβλήματος.
 * **Αποφυγή λαθών**

- Πρέπει να επιτευχθεί η ελαχιστοποίηση του φορτίου μνήμης που απαιτείται από το χρήστη. - Τα αντικείμενα, οι ενέργειες και οι δυνατότητες θα πρέπει να είναι ορατά. - Τα ονόματα στα αντικείμενα πλοήγησης θα πρέπει να είναι σωστά ώστε η περαιτέρω νοητική επεξεργασία να είναι περιττή.
 * **Αναγνώριση αντί για ανάκληση**

- Θα πρέπει το σύστημα να προσαρμόζεται και σε αρχάριους και σε έμπειρους χρήστες. Θα πρέπει δηλαδή να υπάρχουν επιταχυντές (accelerators) και συντομεύσεις (shortcuts) ώστε οι έμπειροι χρήστες να διεκπαιρεώνουν τις εργασίες τους πιο γρήγορα, ενώ παράλληλα να είναι αόρατα από τους αρχάριους χρήστες. - Επιπλέον, θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα σύνθετων τεχνικών αναζήτησης καθώς και η δυνατότητα καταχώρησης μιας ιστοσελίδας στα αγαπημένα κλπ.
 * **Προσαρμοστικότητα και αποδοτικότητα χρήσης**

- Δεν θα πρέπει να υπάρχουν περιττές και άσχετες πληροφορίες ή πληροφορίες που χρησιμοποιούνται σπάνια από τους χρήστες.
 * **Καλαίσθητος και μινιμαλιστικός σχεδιασμός**

- Θα πρέπει να παρέχονται στους χρήστες μηνύματα λαθών, τα οποία να είναι γραμμένα σε απλή κατανοητή γλώσσα (όχι κωδικοί), να παρουσιάζουν επακριβώς το πρόβλημα και να προτείνουν στον χρήστη την πιο εποικοδομητική λύση στο πρόβλημά του.
 * **Αναγνώριση και ανάληψη από λάθη**

- Σε μεγάλους δικτυακούς τόπους η βοήθεια και η τεκμηρίωση είναι αναγκαία. - Σε μικρούς δικτυακούς τόπους η βοήθεια δεν είναι απαραίτητη. - Κάθε τέτοιου είδους πληροφορία πρέπει να είναι εύκολα διατρέξιμη,να εστιάζει στη διεργασία του χρήστη, να απαριθμεί συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν και να μην είναι μεγάλη. "βοήθεια" αποτελούν οι χάρτες πλοήγησης, η επεξήγηση ενεργειών κλπ.
 * **Βοήθεια**

__**Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα**__

 * **Πλεονεκτήματα**


 * 1) Η μινιμαλιστική προσέγγιση.
 * 2) Η αποτελεσματικότητά της στον προσδιορισμό πλείστων των θεμάτων ευχρηστίας.
 * 3) Οι κανόνες είναι εύκολο να απομνημονευτούν καθ' ότι είναι μόνο 10 αλλά και να εφαρμοστούν με μέτρια προσπάθεια.
 * 4) Δεν απαιτείται η εμπλοκή τελικών χρηστών.
 * 5) Ο φθηνός και γρήγορος τρόπος για την επιθεώρηση ενός συστήματος.
 * 6) Εφαρμόζεται σε διαδραστικά συστήματα ποικίλου σκοπού.
 * 7) Είναι πολύ κατανοητή ως μέθοδος και γρήγορη στην εφαρμογή της.
 * 8) Μπορεί να εφαρμοστεί σε πρωτότυπα χαρτιού, σε πρωτότυπα ενδιάμεσης πιστότητας και στο τελικό σύστημα πραγμα που την κάνει ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο κατά τα αρχικά αλλά και τα υπόλοιπα στάδια του σχεδιασμού ενός συστήματος.
 * 9) Μπορεί να επιτελεστεί εκτός από ειδικούς ευχρηστίας και από τελικούς χρήστες ή ειδικούς αντικειμένου.
 * 10) Υπάρχουν ελάχιστα ηθικά και πρακτικά ζητήματα για να επιλυθούν με δεδομένο ότι δεν συμμετέχουν χρήστες.


 * **Μειονεκτήματα**
 * 1) Οι αρχές είναι οι στοιχειώδης.
 * 2) Δεν μπορούν να εξεταστούν ως μια απλή λίστα ελέγχων.
 * 3) Υπάρχουν ασάφειες κατά τη χρήση των κανόνων.
 * 4) Είναι επίπονη διαδικασία η ανάπτυξη εμπειρικών κανόνων με πρακτική αξία.
 * 5) Δεν είναι εφικτός ο μετασχηματισμός των κανόνων σε μορφή checklist.
 * 6) Η ανάγκη πολύ έμπειρων αξιολογητών τόσο σε θέματα ευχρηστίας όσο και σε θέματα του πεδίου της εφαρμογής δυσχεραίνουν την εκτελεσή της.
 * 7) Στερείται πόρους που να οδηγούν στην ανεύρεση προβλημάτων ευχρηστίας.
 * 8) Τα ευρετικά κριτήρια δεν αποτελούν από μόνα τους αναγκαία και ικανή συνθήκη για την καθοδήγηση των αξιολογητών στο έργο τους.
 * 9) Σε αρκετές περιπτώσεις σημαντικά προβλήματα δεν γίνονται αντιληπτά με τη χρήση μόνο αυτής της μεθόδου αλλά απαιτείται ο συνδυασμός της και με άλλες μεθόδους.
 * 10) Η συγκεκριμένη μέθοδος στερείται πόρους για την εις βάθος ανάλυση των προβλημάτων ευχρηστίας και της κατανόησης του τρόπου αλληλεπίδρασής τους, μιας και η ίδια από τη φύση της δεν δείχνει "να σέβεται τη νοημοσύνη των απλών χρηστών".
 * 11) Μπορεί να οδηγήσει σε αδιέξοδο μιας και πιθανά προβλήματα που μπορεί να επισημάνουν οι απλοί χρήστες, οι ειδικοί τα θεωρούν ως "απίθανα", ενώ παράλληλα οι ειδικοί να επισημάνουν προβλήματα ευχρηστίας που οι απλοί χρήστες που οι απλοί χρήστες να μην τα θεωρουν ως σημαντικά (false alarms).
 * 12) Δεν προτείνει συστηματικούς τρόπους ώστε να καταγράφονται από τους αξιολογητές τρόποι επίλυσης των προβλημάτων που ανακαλύπτουν.
 * 13) Υψηλή εξάρτηση από τις δεξιότητες και την εμπειρία των αξιολογητών.

__Αριθμός αξιολογητών που χρειάζεται για να καλυφθεί το 75-80% των σφαλμάτων και η εξίσωση από την οποία αποδεικνύεται__
Γενικότερα, οι επιδώσεις ποικίλουν ανάλογα με τη δυσκολία της διαπαφής που αξιολογείται και με την εμπειρία και την εξειδίκευση του αξιολογητή. Επίσης υπάρχουν περιπτώσεις όπου πολύ καλοί αξιολογητές δεν μπορούν να βρουν εύκολες δυστοχίες, ενώ παράλληλα, "χειρότεροι" αξιολογητές να καταφέρνουν να βρουν δύσκολα προβλήματα.

Σημαντικό ρόλο στην απόδοση παίζει και το είδος των αξιολογητών. Μελέτες έδειξαν ότι το 75% των προβλημάτων ευχρηστίας μπορεί να εντοπιστεί από 15 απλούς αξιολογητές, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα προκύπτει επίσης από 3-5 ειδικούς (HCL) αξιολογητές καθώς και από μόλις 2-3 διπλοειδικούς (ειδικοί στο HCL με επιπλέον εμπειρία στο είδος του interface που αξιολογείται).



Έρευνα που έκανε ο Tom Landauer και ο Jacob Nielsen, έδειξε ότι ο αριθμός των προβλημάτων ευχρηστίας, με **n** = χρήστες, είναι: **N (1 - (1 - L)n)**, όπου **N** είναι ο συνολικός αριθμός των προβλημάτων ευχρηστίας κατά τον σχεδιασμό και **L** είναι το ποσοστό των προβλημάτων ευχρηστίας που εντοπίστηκε κατά την δοκιμή με έναν μόνο χρήστη. Κατά μέσο όρο μετά από ένα μεγάλο αριθμό έργων που μελετήθηκαν, η τυπική τιμή του L είναι το 31% και δίνει τον ακόλουθο πίνακα:



Ο Nielsen υποστηρίζει ότι ακόμα κι αν η καμπύλη παρουσιάζει ότι για το τέλειο αποτέλεσμα αξιολόγησης απαιτούνται 15 αξιολογητές, κάτι τέτοιο δεν είναι το ιδανικό, γιατί:
 * α)** Το κόστος είναι πάρα πολύ μεγάλο αν πληρώνεις 15 αξιολογητές.
 * β)** Μετά τον πέμπτο αξιολογητή εμφανίζονται ξανά και ξανά οι ίδιες διαπιστώσεις.
 * γ)** Καλύτερα να διατηρηθεί ο προϋπολογισμός για την πραγμάτωση πολλών μικρών δοκιμών από 5 αξιολογητές παρά μίας δοκιμής με 15 αξιολογητές.
 * δ)** Στόχος είναι η βελτίωση του σχεδιασμού, γι' αυτό χρειάζονται πολλές δοκιμές όχι να ανακαλυφθούν οι αδυναμίες του συστήματος.
 * ε)** Με την χρήση των 5 αξιολογητων, μετά την πρώτη δοκιμή θα έχει ανακαλυφθεί το 85% των προβλημάτων ευχρηστίας. Αφού διορθωθούν αυτά, με μία δεύτερη δοκιμή θα ανακαλυφθούν 13-15 προβλήματα ευχρηστίας που δεν είχαν εντοπιστεί κατά την πρώτη δοκιμή, Τέλος, με την τρίτη δοκιμή θα λυθούν σχεδόν όλα τα προβλήματα ευχρηστίας, καθώς δεν είναι δυνατόν ένα σύστημα να είναι τέλειο.
 * στ)** Ούτε οι 15 δοκιμές με 1 μόνο αξιολογητή θα ήταν το ιδανικό καθώς πάντα υπάρχει κίνδυνος παραπλάνησης από την ψευδή συμπεριφορά ενός ανθρώπου ο οποίος μπορεί να εκτελέσει κάποιες ενέργειες από ατύχημα ή σε αντιπροσωπευτικό τρόπο. Επίσης όταν είναι περισσότεροι αξιολογητές ο καθένας ως διαφορετική προσωπικότητα εντοπίζει και διαφορετικά προβλήματα. Επιπλέον, το σταθερό κόστος που υπάρχει πάντα στον προγραμματισμό και στην εκτέλεση μιας δοκιμής είναι καλύτερα να αποσβεστεί μέσω ευρυμάτων από πολλούς χρήστες.

__**Πηγές**__
[|http://ahci.wikispaces.com/file/view/L9.pdf] [] [] [|http://www2.cs.ucy.ac.cy/%7Enicolast/courses/cs435/lectures/hci19.pdf] [] [] [] Tσέλιος, N. (2007). Εισαγωγή στην επιστήμη του ιστού. Κλειδάριθμος